Strona Główna



 

Przystanek 8.
Osiedle Dyrekcja

    Przy al. Marszałka Józefa Piłsudskiego widzimy kilka szarych bloków o czerwonych, spadzistych dachach. To znak, że już jesteśmy na terenie osiedla pokolejowego - Dyrekcja. Decyzja o jej budowie zapadła w 1925 roku. Ponoć zapadła z inspiracji samego Józefa Piłsudskiego. Autorami projektu osiedla byli warszawscy architekci Adam Kuncewicz i Adam Paprocki. Według planów Nowe Miasto Chełm miało zajmować obszar 50 ha. Zakładał wybudowanie 601 mieszkań w budynkach typu willowego oraz 121 mieszkań w kamienicach dwu- lub  trzy- piętrowych. Między nimi miały powstać 22 ulice. Całość miały układać się w kształt orła, widzianego z lotu ptaka.

    Prace rozpoczęto w 1928 roku. Przy robotach zatrudnienie znalazło ok. 2 tysięcy osób. Dla ułatwienia transportu materiałów budowlanych od stacji Chełm do placu budowy doprowadzono kolejkę wąskotorową. Osiedle miało być oddane do użytku w 1930 r., jednak w wyniku rozlicznych trudności do 1931 roku wybudowano jedynie 31 domów mieszkalnych. Do 1935 r. dokończono budowę kolejnych 59 domów. Prace wstrzymano po wykonaniu ok. 30% planu. Osiedle zostało ogrodzone, w budynkach zamurowano okna i drzwi. Pojawił się pomysł, aby tutaj umieścić centralne więzienie. Dzięki zaangażowaniu władz miejskich roboty wznowiono w 1937 roku. Pierwsze domy były gotowe do zamieszkania na przełomie 1938/1939 r. Dokończono budowę Gmachu, wykonano instalacje elektryczną i kanalizację, wybudowano chodniki, przygotowano trawniki. Miasto zagospodarowało Al. Marszałka Piłsudskiego. Wielu domów, łaźni, ambolatorium nie zdążono wybudować. Co ciekawe, na pierwszy dzień września planowano rozpoczęcie przeprowadzki radomskiej Dyrekcji Kolei do Chełma.

Czerwone dachy bloków osiedla Dyrekcja - widok z punktu widokowego (dzwonnica przy chełmskiej bazylice)

    Za gmachem udajemy się ul. Stephensona (odchodzi od południowo- zachodniego fragmentu placu przed gmachem). Na zboczu stoi kilkanaście domów typu willowego nawiązujące do polskich, barokowych dworków. Zostały one wkomponowane w dość strome zbocze pagóra. Przestrzenie pomiędzy nimi wypełniają tereny zielone - drzewa, ogrody położone tak, aby zapewnić mieszkańcom dużo światła i powietrza.


28.10.2005.

    Dochodzimy do przystrojonego kwiatami ronda. Naszym oczom ukazują się kolejne kolejowe bloki, niższe o kondygnacje niż te położone na dolnej dyrekcji.


28.09.2002 r.

    Widzimy też mające inny, nieprzystające do budownictwa osiedla kolejowego - Chełmski Dom Kultury, zbudowane po wojnie domy wielorodzinne. Na terenie dyrekcji znajdziemy jeszcze kilka przykładów bezmyślności w postaci wtłaczania w przedwojenne założenie urbanistyczne niepasujących budynków.

    Od ronda udajemy się na wschód ul. Stefana Batorego. Potem skręcamy w ul. Graniczną. Przejście krótkiego odcinka na lewo doprowadzi nas do rezydencji Dyrektora. Obecnie mieści się tam siedziba spółki Zomar. Przed przeprowadzką wykonano generalny remont budynku. Na dzień dzisiejszy to jedyny niezszarzały obiekt dyrekcji - piaskowe ściany, czerwone kominy, pięknie urządzone otoczenie. Warto zobaczyć.

    Potem wdrapujemy się po stromym zboczu. Z lewej naszym oczom ukazuje się rozległa, pusta przestrzeń. W projekcie osiedla kolejowego w tym miejscu miała stanąć druga w Chełmie bazylika. Niezabudowana przestrzeń dobrze nadaje się do punkt widokowy.


25.12.2002 r.

    Następnie udajemy się w ul. Katedralną, gdzie godne uwagi są: drastyczny przykład powojennej ingerencji w postaci kilku bloków mieszkalnych i rzadko spotykana nawierzchnia ulicy (ułożona z cegieł).

Ul. Jana Kazimierza dochodzimy do ul. Żwirki i Wigury.

Obok charakterystycznych bloków można zobaczyć bardzo trwałą prowizorkę. To tonące w drzewach i zieleni drewniane baraki. Jest ich cztery, a zostały zbudowane jako tymczasowe mieszkania dla robotników budujących osiedla. W Polsce prowizorki długo się trzymają, a to jeden z przykładów potwierdzających tą regułę. To ostatnie obiekty Dyrekcji, jakie spotkamy na trasie.


2006 r.

Krzyż Wołyński (przy skrzyżowaniu ulic: Marszałka Józefa Piłsudskiego i Wołyńskiej) - w tym miejscu ma stanąć pomnik ku czci wymordowanych w trakcie "Rzezi wołyńskiej" na wschód i południe od Chełma


2009


2010