Strona Główna



Najmłodszy rezerwat


    W 2004 r. został ustanowiony kolejny rezerwat torfowiskowy w okolicach Chełma – Torfowisko Sobowice. Zajmuje powierzchnię 95,46 ha. Ochroną objęto torfowisko niskie typu węglanowego z licznymi wyniesieniami wapiennymi „grądzikami”. Znajduje się on 6 km na zachód od centrum Chełma. Jako jedyne z chełmskich torfowisk położone jest w krainie geograficzne Pagóry Chełmskie, wchodzącej w skład (zależnie od autorów) do Polesia Wołyńskiego lub Wyżyny Lubelskiej. Torfowisko to znajduje się w Kotlinie Zawadówki, otoczonej kredowymi pagórami o wysokości względnej dochodzącej do 80 m. Wymywanie skał wapiennych spowodowało, że przypowierzchniowe warstwy torfu są przesycone węglanem wapnia i mają odczyn alkaliczny. Rezerwat odznacza się wybitnymi walorami przyrodniczymi, zwłaszcza bogactwem świata motyli, które wyróżnia go nawet spośród pozostałych rezerwatów okolic Chełma („Bagno Serebryskie”, „Brzeźno” i „Roskosz”).

    Torfowisko Sobowice odznacza się dużym zróżnicowaniem siedlisk. Dominuje roślinność torfowiskowa, której towarzyszą zespoły ciepłolubnych muraw, zarośli oraz lasów. Tworzą one 17 różnych typów zespołów roślinnych. Spośród nich najrzadszymi są zespoły turzycy Davalla i marzycy rudej, zajmujące tak duże, niespotykane w innych, chełmskich rezerwatach, powierzchnie. Na uwagę zasługują zespoły zarośli z brzozą niską i wierzbą rokitą. Na wapiennych wysepkach godne uwagi są murawy ciepłolubne, młaki turzycowe i łąki. Rosną tutaj gatunki chronione takie jak powojnik prosty i mieczyk dachówkowaty. Spotykamy również dużą populację tojadu dzióbatego. Południowy fragment torfowiska zajmują podmokłe łąki trześlicowe, na których rosną, m.in. storczyki: krwisty, szerokolistny, kruszczyk błotny oraz gnidosz królewski, goryczka wąskolistna i kosaciec syberyjski. Na wilgotnych łąkach można zobaczyć największą w regionie „kolonię” pełnika europejskiego.

    Na obszarze rezerwatu stwierdzono występowanie 434 gatunków roślin. W tej liczbie 23 gatunki podlegają ochronie całkowitej, a siedem częściowej. Rośnie tutaj aż dwanaście gatunków z „Listy roślin zagrożonych w Polsce”. Na szczególną uwagę zasługują dwa gatunki. Występowanie języczki syberyjskiej stwierdzono jedynie na pięciu stanowiskach w kraju. Dwa z nich są położone na chełmskich torfowiskach i są najdalej wysuniętymi na północ w kraju. Języczka to roślina pochodzenia euroazjatyckiego. Można ją spotkać na torfowiskach niskich i przejściowych, w turzycowiskach i zaroślach brzozy niskiej. Ze względu na osuszanie torfowisk i obniżanie się poziomu wód gruntowych, czego efektem jest sukcesja drzew i krzewów, języczka stała się skrajnie zagrożona wyginięciem, dlatego od wielu lat prowadzona jest aktywna ochrona. Polega ona na usuwaniu roślinności konkurencyjnej ze stanowiska języczki. Dzięki tym zabiegom populacja języczki rokrocznie wzrasta. Sobowice są również północnym skrajem występowania miodunki miękkowłosej. Roślina ta jest charakterystyczna dla widnych lasów, świetlistej dąbrowy i słonecznych zboczy. W rezerwacie jest spotykana w na grądzikach. Osobliwością torfowiska jest także wątlik błotny. Ten storczyk ma jedyne stanowisko w regionie. Innym zagrożonym gatunkiem jest kosaciec bezlistny. Ponadto występuje tutaj 22 gatunków porostów z Scoliciosporum umbrium. Natomiast na Torfowisku Sobowice nie występuje kłoć wiechowata – roślina charakterystyczna dla pozostałych rezerwatów chełmskich.

    Szczególnym bogactwem odznacza się świat motyli. Ze względu na mozaikę siedlisk dogodne do życia warunki ma aż 783 gatunki należących do 44 rodzin. Są wśród nich motyle niewystępujące w Polsce poza Torfowiskiem Sobowice oraz rzadkie na skalę europejską. Są wśród nich zagrożone wyginięciem: strzępotek spolaczek, czerwończyk nieparek i modraszek alkon. Inne gatunki chronione to paź królowej, mieniak tęczowy, strzępotek edypus, modraszki: telejus i nausitous. Natomiast stosunkowo uboga jest awifauna rezerwatu. Z rzadkich gatunków ptaków stwierdzono jedynie parę dubeltów. Jest to gatunek umieszczony w Polskiej czerwonej księdze zwierząt, która nadaje status gatunku wysokiego ryzyka, narażony na wyginięcie.
Wysokie walory przyrodnicze nowoutworzonego rezerwatu spowodowały, że został on włączony do europejskiej sieci Natura 2000. Jest to specjalny obszar ochrony siedlisk SOO PLH060024 „Torfowisko Sobowice”.

    Pomimo ustanowienia najwyższej formy ochrony walory przyrodnicze tego miejsca nie są wolne od zagrożeń. W bezpośrednim sąsiedztwie torfowiska przebiega linia kolejowa Warszawa–Dorohusk (Granica Państwa), która jest odcinkiem europejskiego korytarza transportowego. Duże niebezpieczeństwo wiąże się z transportem ropy naftowej i produktów pochodnych, które w razie awarii mogłyby zniszczyć ekosystem torfowiskowy. Ponadto stanowi on korytarz migracji roślin synantropijnych, groźnych szczególnie dla roślinności kserotermicznej. Obniżanie się zwierciadła wód powierzchniowych powoduje sukcesje roślinności drzewiastej, dlatego w celu przeciwdziałania temu procesowi rokrocznie wykonuje się aktywną ochronę w postaci wycinki drzew i krzewów. Niebezpieczne jest także wypalanie łąk i ściernisk, które mogą doprowadzić do zapalenia się torfu i długotrwałego pożaru, a co za tym idzie spustoszenia w świecie roślin i zwierząt.

    Pomimo tego, że rezerwat istnieje niespełna dwa lata, nie jest „białą plamą” na mapie turystycznej regionu chełmskiego. Po nasypie dawnej kolejki wąskotorowej wytyczono dwa znakowane szlaki turystyczne. PTTK wyznaczył szlak znakowany na czerwono „wyżynny”, a chełmskie stowarzyszenie LAŚ ścieżkę rowerową „Torfowisko Sobowice”.

Rafał Jasiński
Źródło: OIKOS. Ekologia i Współdziałanie 2/2005